لختی دگر

تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، محمد رضا کاشفی، انتشارات مرکزی جهانی علوم اسلامی، قم، 1384، ص 114

غزالی

ابوحامد محمد غزالی (505 م) وی یکی از متکلمان برجسته اهل سنت در قرن پنجم به شمار می رود به اعتقاد وی خداوند متعال متکلمان را زمانی پدید آورد که اختلاف میان فرق و مذاهب شدت گرفته بود و از این رو ایمان مردم متزلزل شده بود. متکلمان در این میان به یاری دین شتافتند و با برهان های عقلی راه شبهه پراکنی را مسدود کردند وی کلام اشعری را برجسته کرد و آن را از حالت انزوا، رکود و سکون خارج کرد.

غزالی با رد فیلسوفان و و روش فکریشان بر آن بود که وظیفه عقل عقلانی ساختن ایمان به اصول اساسی اسلام است نه پرسش از اعتبار یا صدق اصولی که بر مبنای وحی استقرار یافته است و قرآن و سنت هم بدانها تصریح کرده اند به بیان دیگر او به پیروی از مکتب اشعری سده میانه قایل بود که وحی به منزله سرچشمه حقیقت و واقعیت اساسی تر است و عقل باید صرفاٌ تابع وحی باشد وقتی هم اختلافی مان حکم وحی و حکم عقل پیش آمد باید حکم وحی را ترجیح داد.

به اعتقاد غزالی عوام را باید از فراگیری مباحث کلامی بازداشت و اگر احیاناّ از مفاهیمی چون ید، سمع و بصر و استوای بر عرش پرسیدند، باید به آنها تازیانه زد. ناگفته نماند که وی در دوره ای معتقد شد مذاهب متکلمان ایقان عقلانی ندارد زیرا درست مبتنی بر پذیرش موضوعات نخستین جزمی ایشان بود که متکی بر تقلید است. در اندیشه غزالی در این زمان منازعات متکلمان در میان خود، مجادلات لفظی محض است که هیچگونه رابطه ای با حیات دینی ندارد.